GPS-navigatie op de fiets

Steeds meer fietsers gebruiken GPS als hulpmiddel bij langere fietsroutes. Europafietsers ondersteunt deze ontwikkeling. Al onze routes zijn als GPS-spoor (=track) te downloaden en wij helpen beginnende GPS fietsers graag op weg.

GPS (= Global Positioning System)

Het Global Positioning System (GPS) is een systeem, waarmee je overal op de wereld je positie kan bepalen met behulp van satellietsignalen. Er zijn voor ons drie systemen: Amerikaans: GPS (oudste), Russisch: Glonass (paar jaar oud) en Europees: Galileo (deels beschikbaar).

Bepaling van positie en hoogte is afhankelijk van het apparaat en de gebruikte programmatuur om de signalen van de satellieten om te zetten. Moderne apparaten halen een nauwkeurigheid tussen 2 à 10m.

Vrij zicht op de satellieten is belangrijk voor een goede ontvangst. Bij zwaar bewolkt weer onder een dik bladerdek en tussen hoge gebouwen ontvang je slechts enkele satellieten en dan wordt de plaatsbepaling onnauwkeurig minder of kan bij oudere apparatuur soms volledig wegvallen.

Als je tevens een spoor in de ontvanger hebt geladen zie je ook als een gekleurde lijn en kan je die gaan volgen. Je zelf gereden weg kan in alle ontvangers worden opgeslagen als een kruimelspoor. Het is aan te bevelen een ontvanger aan te schaffen waar op het scherm ook als achtergrond een landkaart kan worden getoond: dan zie je ook wáár je rijdt.

Voor- en nadelen van het fietsen met GPS

Voordelen:

  • Je loopt veel minder kans de weg kwijt te raken,
  • Je kunt gemakkelijk van de fietsroute afwijken en deze eenvoudig weer oppakken,
  • Geen gepuzzel met navigatieteksten op papier en kilometers tellen,
  • Het kruimelspoor dat gemaakt wordt terwijl je rijdt, kun je zichtbaar maken, opslaan en met anderen delen,
  • Je kunt de GPS-ontvanger ook gebruiken bij (stads)wandelingen en bij het weer terugvinden van je geparkeerde fiets,
  • Vooraf of onderweg kun je voor jou belangrijke posities opslaan, bijvoorbeeld van bezienswaardigheden, campings of hotels (“waypoint” in GPS terminologie: gedefinieerde positie),
  • Je hoeft geen gedetailleerde papieren kaart meer mee te nemen (wél een overzichtskaart en natuurlijk de routegids).

Nadelen:

  • Het omgaan met GPS-ontvanger, sporen, digitaal kaartmateriaal (en eventuele programmatuur) vergt investeringen in geld, tijd en ervaring opdoen, die vaak worden onderschat (alhoewel Europafietsers haar best doet het jullie zo eenvoudig mogelijk te maken),
  • De schermgrootte van de GPS-ontvanger is veel kleiner dan het beeld van papieren kaarten: het is lastiger een totaal overzicht van de fietsroute te krijgen,
  • Een GPS-ontvanger gebruikt batterijen/accu's die bijna dagelijks vervangen of opgeladen moeten worden,
  • Door alleen een GPS-ontvanger te gebruiken en het gebruik van papieren kaartmateriaal achterwege te laten, wordt de (extra) dimensie van het krijgen van een geografische ervaring minder.

Onze ervaringen

Fietsers die ervaring hebben opgedaan met het rijden met een GPS-ontvanger willen vaak niet meer anders. Met name door de zekerheid dat je altijd weet waar je bent en voortdurend weet waar de fietsroute heen loopt. Van veel fietskoppels rijdt de één met de routegids en de andere met GPS: de ideale combinatie van een klassiek kaartbeeld met aanvullende route informatie en de exacte informatie waar je rijdt.

Als je besluit met GPS te gaan fietsen, neem dan wel de nodige weken vooraf de tijd om je het gebruik van ontvanger, sporen, kaartmateriaal (en eventuele programmatuur) eigen te maken.

GPS-ontvangers

Fietsers die gebruik willen maken van de routes die op deze website worden aangeboden, dienen vóór het gebruik of de aanschaf van een GPS-ontvanger te beseffen dat de routes op deze site worden aangeboden in de vorm van een spoor of track. Een track is niet meer dan een (kruimeltjes)spoor dat op het scherm van de GPS-ontvanger wordt getoond.

Als je ervaring hebt met autonavigatiesystemen zoals van TomTom of Garmin, dan weet je dat het systeem routeaanwijzingen geeft op weg naar een bepaalde bestemming. Dergelijke aanwijzingen krijg je niet als je een track in een GPS-ontvanger laadt, maar daarop zijn uitzonderingen. Later meer daarover.

Met de volgende apparaten is het mogelijk met een GPS-functie te fietsen:
  1. Speciaal ontworpen (buitensport) GPS-ontvangers (GPS-apparaten). Gemaakt voor fietsen, wandelen en andere sporten.
  2. Smartphones.

Op de smartphone moet dan wel een daarvoor geschikte app. geïnstalleerd zijn. Voorbeelden van deze apps: OSMand (voor Android), PocketEarth (voor iOS),  Maps.Me (voor Android en iOS, app en kaarten zelfs gratis) of Routeyou (werkt met internet verbinding en Google maps).

Meer over de smartphone is te vinden onder de volgende links:

Belangrijke keuze-afwegingen

Waar moet je op letten voordat je voor een bepaald apparaat kiest. Veel van de hieronder genoemde punten zijn van toepassing op beide type apparaten (zowel Smartphone en als GPS ontvanger).

  • Robuustheid/kwetsbaarheid
    Buitensport GPS-ontvangers zullen hier allemaal aan voldoen. Voor smartphones is het nodig een waterdichte, trillingsdempende en goed passende case met solide stuurbevestiging aan te schaffen.
     
  • Afleeskwaliteit van het kleurenscherm
    De afleeskwaliteit bij zonlicht is verreweg het voornaamste criterium bij het uitzoeken van een apparaat. Het apparaat kan nog zo uitgebreid en modern zijn, als je niets ziet heb je er niets aan. Daarom het advies om apparaten buiten in de zon met verschillende gezichtshoeken met elkaar te vergelijken. Goedkopere modellen hebben vaak een kleiner scherm, maar zijn op dat onderdeel niet persé slechter. De smartphone geeft vaak een mooi kaartbeeld door de grotere schermresolutie en ook is inzoomen eebvoudig voor een groter overzicht. Natuurlijk blijft het formaat van de smartphone en de afleeskwaliteit bij zonlicht van belang.
     
  • Kan het apparaat lange sporen laden?
    Een apparaat dat sporen aan kan van 10.000 punten is in ieder geval geschikt voor de sporen van Europafietsers en vele andere schrijvers. Oudere modellen konden slechts sporen laden met maximaal 500 punten.

    Apparaten van de merken Teasy en Mio kunnen geen lange sporen aan. Daarom zullen de (lange) sporen van Europafietsers en van vele andere aanbieders opgeknipt moeten worden in kortere stukken van ongeveer 150 km. Je kunt die stukken zelf opknippen op een computer met behulp van bepaalde software (RTW-tool van JaVaWa of Basecamp van Garmin).

    Opmerking: Europafietsers gaat alle lange sporen van de eigen fietsroutes opknippen in kortere stukken om ze geschikt te maken voor Teasy en Mio.
    Vervolgens laad je de kortere sporen in het apparaat. Houdt er echter rekening mee dat het apparaat van deze sporen “technische routes” maakt die af kunnen wijken van de weg die de ontwerper van de route voor ogen had. (Zie ook hierna “Automatisch routerende of niet-automatisch routerende apparaten”.
     
  • Kan het apparaat kaarten tonen?
    Alleen de simpelste apparatuur heeft die mogelijkheid niet. Het fietsen met een kaart op de achtergrond is vooral handig bij kruispunten waar veel wegen op uitkomen.
     
  • Is het apparaat geschikt om er opensource kaarten op te installeren?
    Als het apparaat de mogelijkheid biedt om andere dan de fabriekskaarten te installeren en te tonen, ben je veel flexibeler en ben je in beginsel goedkoper uit, omdat die kaarten gratis verkrijgbaar zijn op het internet (open source kaarten).
     
  • Is er ruimte voor een extra geheugenkaart?
    Een extra geheugenkaart biedt meer ruimte aan het apparaat om (extra) kaarten te installeren. Dit kan handig zijn bij lange fietstochten. Ook bij gebruik van de smartphone is voldoende geheugen van belang, met name als je de kaarten op je smartphone wilt opslaan, zodat je geen internetverbinding nodig hebt.
     
  • Onafhankelijkheid van de website van de fabrikant
    Wanneer je voor kaarten en sporen afhankelijk zou zijn van de (website van de) fabrikant (dit geldt niet voor Garmin), levert dit natuurlijk beperkingen op bij het gebruik van het apparaat. Mocht je die beperkingen willen omzeilen dan zijn conflicten denkbaar met de rechten van de fabrikant.
     
  • Energievoorziening
    Een apparaat dat gevoed kan worden met losse batterijen ('AA-penlights') in plaats van een vaste ingebouwde accu geeft meer flexibiliteit. Je kunt dan oplaadbare, maar ook niet-oplaadbare batterijen gebruiken. Opmerking: Bij gebruik van vooraf opgeladen penlights is de levensduur daarvan gebaat bij een acculader die beschikt over individuele schachtbewaking. Deze optimaliseert het opladen namelijk per individuele batterij.Smartphones gebruiken in het algemeen bij gebruik van de GPS-functie veel stroom. Een goede stroomvoorziening is dus van belang om een hele fietsdag de smartphone beschikbaar te hebben. Het gebruik van een naafdymamo eventueel samen met een accupack zorgt voor voldoende stroom. Op internet zijn veel oplossingen voor de stroomvoorziening te vinden.
     
  • Automatisch routerende of niet-automatisch routerende apparaten
    Een belangrijk aspect bij de keuze van je gps apparaat is of het apparaat automatisch het daarin geladen spoor niet verandert in een zogenaamde “technische” route. Als dat wel gebeurt, kan dat tot gevolg hebben dat die nieuwe route niet meer het oorspronkelijke spoor van de ontwerper volgt. Daarbij is het goed mogelijk dat je op een drukke of een andere weg terecht komt die door de maker bewust niet in de route was opgenomen. Apparaten die een spoor automatisch veranderen in een “technische route” zijn onder andere de modellen van Teasy en Mio. De modellen van Garmin doen dit niet of doen dit alleen als de instellingen van het apparaat daartoe zijn aangepast. Uitzondering: De Garmin Edge zet ook de sporen om in technische routes, maar de instellingen zijn dusdanig aan te passen dat het apparaat wel het spoor toont. Om meer over deze en andere instellingen te weten te komen, is het boek: “GPS wijzer voor de recreatieve en sportieve fietser” van Verbeek een goede bron.
     
  • Uitwisseling van gegevens tussen computer en GPS-ontvanger
    Of je GPS-ontvanger een speciaal daarvoor ontworpen apparaat (GPS-apparaten) of een smartphone is, in beide gevallen is internet nodig om sporen van anderen te kunnen gebruiken (bij meer recente GPS-ontvangers kan ook met bluetooth of wifi tussen apparaten of je smartphone gegevensuitwisseling plaatsvinden). Met de smartphone kun je sporen e.d. natuurlijk direct van het internet downloaden, maar met GPS-apparaten is dus meestal nog tussenkomst nodig van een computer of smartphone.

    Als je op de computer gratis programma’s als Basecamp of Mapsource (beiden van Garmin) hebt geïnstalleerd, kun je zelf sporen maken of bewerken, gereden sporen en de hoogteprofielen daarvan achteraf bekijken of bewerken en vele andere dingen doen. Ook kun je met die programma’s sporen en andere bestanden uitwisselen met het GPS-apparaat. Opmerking: Mapsource kan niet op een Mac geïnstalleerd worden.

GPS kaartmateriaal

Om -naast het volgen van een spoor- te kunnen navigeren, is het noodzakelijk om goed kaartmateriaal in je GPS-ontvanger te hebben. Garmin verkoopt “topografisch” kaartmateriaal per land maar veel goedkoper en meestal kwalitatief beter is “open source” kaartmateriaal. Dit kaartmateriaal wordt door vrijwilligers gemaakt en actueel gehouden en gratis of voor een laag bedrag via internet beschikbaar gesteld. Soms worden deze kaarten ook speciaal voor het fietsen aangepast.Als je redelijk met computers kunt omgaan, is het binnenhalen en gebruiken goed te doen. Internetsites waarop dit kaartmateriaal te vinden is, zijn:

GPS kaartmateriaal downloaden

Voor onze donateurs heeft Europafietsers de downloadlinks van de open-source-deelkaarten van Europa op de pagina kaartservice geplaatst.

Verschil tussen “sporen” en “routes”

Technisch verschillen 'sporen' (=tracks) en 'routes' essentieel en dat kan voor een beginner heel verwarrend zijn, vooral omdat in het spraakgebruik alles als route wordt betiteld.

Onze sporen zijn in wezen kruimelsporen van een groot aantal punten achter elkaar, die precies op de door ons geselecteerde fietsroute liggen (ook als die dwars door een boerenerf gaat) en door onze vrijwilligers ter plaatse zijn opgenomen. Deze worden op goede GPS-apparaten exact weergegeven en leiden je altijd -kaartonafhankelijk- correct door de wereld.

Een GPS-“route” daarentegen wordt grotendeels door de GPS-ontvanger zelf berekend, afhankelijk van het gebruikte kaartmateriaal, de interne software en de instellingen die je in het apparaat hebt ingesteld. De “route” tussen punt a en b ligt dus van te voren niet precies vast. Als je onderweg van de route afwijkt blijft de ontvanger je steeds via een alternatieve weg naar punt b leiden. “Routes” zijn dus dynamisch, maar leiden je niet per se over de door ons gedefinieerde paden. Dat kan in de praktijk leiden tot een “route” over bijvoorbeeld een snelweg, daar waar wij onze route (als kortsluiting) over een boerenerf definieerden.

Veel GPS-ontvangers kunnen zowel met “sporen” als met “routes” werken. Ontvangers die intern alleen met technische “routes” kunnen werken, noemen we gemakshalve “Route-apparaten”. Naast het bovengenoemde probleem hebben deze apparaten moeite om aangeleverde sporen van meer dan 170-200 km om te zetten in hun interne "routes" wat tot veel klachten leidt, die terug te voeren zijn op de gebruikte apparatuur. Hier kan Europafietsers helaas niet bij helpen.

De sporen van Europafietsers

Alle sporen van onze routegidsen (en vele meer) zijn (gratis) binnen te halen vanaf de betreffende routepagina op deze website. Zij zitten verpakt in een zip-bestand, samen met toelichtende pdf-bestanden. Deze toelichtingen geven aan hoe je met je apparaat en de specifieke route-sporen moet omgaan.

Meer informatie

Op internet is heel veel over fietsen met GPS te vinden. Europafietsers heeft om je te informeren een:

En verder is er een interessante website: gps-wijzer en bij Nederland Fietsland een online videocursus te bekijken.

Als boekje is “Gps Wijzer" van Reitsma en Verbeek aanbevelingswaardig, te bestellen via onze website.

Op de Fiets- en Wandelbeurs staat Europafietsers altijd met een aparte GPS-stand waar je ook met je vragen terecht kunt. Kun je zo lang niet wachten, stel je vraag via het contactformulier GPS