Deze route maakt deel uit van: Routes Europafietsers Balkan Italië

De Balkan: door bergen en vlakten van de Balkan en Noord-Italië

Een tocht door minder bekend gebied. Een gebied met een geweldige (en helaas recent ook gewelddadige) geschiedenis. Onbekend maakt onbemind?
De fietstocht gaat door bergen van Montenegro, Albanië, Bosnië en Herzegovina, Slovenië en Noord Italië, door laagland in Montenegro, hoogvlakte in midden Bosnië en Herzegovina en vlak rivierenland in Kroatië. De route biedt veel afwisseling in de prachtige landschappen, afwisselende culturen, ervaringen met mensen die verlangen naar de vrede en vooruitgang. Maar er is ook verdriet achtergebleven na de oorlog, met name in Bosnië en Herzegovina. Het meest spreekt desondanks aan dat de mensen weer bezig zijn met opbouwen.
Een prachtige route die lang diepe indruk zal achterlaten op meerdere gebieden.

De route

Over het algemeen volgen we rustige binnenwegen. Alleen in de omgeving van Sarajewo is het soms (hinderlijk) druk.
De route begint in Dubrovnik, aan de Kroatische kust. Goed te bereiken met het vliegtuig. Al snel gaat het de bergen in en via ‘het land achter de bergen’ en Montenegro volgt het door de recente oorlog geteisterde Bosnië en Herzegowina, daarna Kroatië vervolgens Slovenië. In Slovenië en verderop in Italië is goede aansluiting op andere routes van het Fietsweb.

Zwaarte

De bergen van de Balkan zijn pittig, er moet flink wat geklommen worden. Er zijn een aantal trajecten waar 1.000 hoogtemeters in één keer overwonnen moeten worden. Doorgaans met een te fietsen hellingpercentage (6-8%), maar diverse keren komen stukken boven de 10% voor. Na de grensovergang naar Italië volgen 750 hoogtemeters met enkele pittige stukjes, maar wel te doen. De afdaling van deze klim is echter bijzonder steil: 3,5 km, gemiddeld 14,5% met forse uitschieters daar boven. Voor fietsers van noord naar zuid geven we daarom een alternatief. In Italië volgen daarna nog 2 passen boven de 2.000 meter.

Boekje + GPS

Begin 2020 zal het boekje beschikbaar zijn. Op dit moment is het nog mogelijk om gratis versie twee van de brochure (inclusief GPS-tracks) te downloaden via het bestelformulier Dwars door de Balkan 
Het boekje zal ook toeristische informatie geven over de plaatsen waarlangs gefietst wordt. Tevens wordt aandacht besteed aan de geschiedenis van de betreffende landen.
Ten opzichte van de brochure is de route uitgebreid met 3 nieuwe alternatieven en een rondje Dubrovnik – Dubrovnik via Albanië en Montenegro.
Het aantal aangeboden tracks, inclusief 11 alternatieve tracks, is ongeveer 2.500 km lang. Met de in het boekje beschreven trajecten is het mogelijk de afstand van Dubrovnik naar Bolzano in ruim 1.600 km af te leggen. Dit is de kortst mogelijke route.

Het boekje bevat:
  • Kaartjes met de route
  • Navigatietekst
  • Informatie over zwaarte en wegkwaliteit
  • Achtergrondinformatie
  • Overnachtingslijsten
1.600 km, met varianten 2.500 km
Dubrovnik - Bolzano
3-4 weken
Gerrit Koelewijn

Nog meer Balkan-routes

Ruim een maand geleden konden we een lange Balkanroute aankondigen: Dwars door de Balkan. Deze route is in korte tijd al zeer populair, we zien dat de brochure al tientallen keren is aangevaagd. Daarom hebben we besloten om nog een route (weliswaar een veel kortere) toe te voegen: Szeged-Belgrado, een verbinding tussen onze Limesroute en de Servische hoofdstad. Een land-alternatief door puszta en platteland voor wie via de Donau (Wenen, Boedapest) de Balkan in wil trekken. De lezers van Fietsplan zullen gezien hebben wat de bron van deze route is. Ook hier beperken we ons tot een informatieve brochure en een gps-track, en we hopen op terugkoppeling van degenen die deze route rijden.

Veel fietsplezier gewenst!

Nieuwe route: Dwars door de Balkan

Onze beursmedewerkers kennen de vraag: Hebben jullie helemaal geen routes door voormalig Joegoslavië? Helaas moesten we tot nu toe nee verkopen. Maar deze zomer heeft één van onze enthousiaste vrijwilligers zich aan een Balkan-route gewaagd. Deze is nu zover uitgewerkt dat we de route als brochure ("bèta-versie") kunnen aanbieden.
Dat betekent dat we géén volledig uitgewerkte route presenteren met detailkaartjes en navigatietekst, maar een informatieve brochure met beschrijvingen, wat grovere kaarten, hoogteprofielen, en een goede gps-track. We hopen dat degenen die deze route gaan rijden ons terugkoppeling geven, zodat we deze verder kunnen verbeteren. En wie weet, bij voldoende belangstelling omzetten naar een volwaardig routeboekje. De route is te vinden op de eigen pagina Dwars door de Balkan.

Veel fietsplezier gewenst!

Te combineren met

Deze route is te combineren met de volgende routes.

Opmerkingen

Voor het bijhouden van veranderingen hebben we de hulp van fietsers nodig: stuur je opmerkingen over de brochure of de track in! De (nog niet gecontroleerde) opmerkingen vind je hieronder. Deze kunnen belangrijk zijn voor wie nu op weg gaat of op weg is.

kaartkm heenkm terug+/-plaatssoortomschrijvingdoor wiejaar/maand
Traject 1         +TamarëC 7,5 km na Tamarë is een Camping naam nog niet bekend, tevens een restaurant. Het gebruik maken van deze camping wordt voor kampeerders aanbevolen,omdat het volgende zware traject hiermee wat korter wordtGerrit en Betty Koelewijn2018-05
Traject 3   MiljevinarouteNa aanleiding van enkele gemelde ervaringen is het niet aan te bevelen de Variant Miljevina -Konjic te fietsen ,tenzij je Sarajewo absoluut wil vermijden en niet opziet tegen zware onverharde trajectenGerrit Koelewijn2018-07
Traject 5blz 19  SamaborrouteDe variant over het andere pontje lukt niet ,pont is niet meer aanwezig .Beschreven hoofdroute nu volgen enkele km´s oostelijk van de oude variantLouis van Hest2018/07

     +/-  :      + = erbij       - = vervallen    ! = let-op   ... = zie tekst
     soort:      C = camping   ChdH = B&B    H = hotel    F = fietsenmaker   W = winkel    P= picknick

Ervaringen van fietsers

Wil je graag vertellen waarom je deze route leuk vond, of wil je anderen laten delen in wat je beleefde? Wil je met ons een blog delen?
Vul dan hieronder je ervaring in. Je reactie wordt direct geplaatst.

Reacties

Beste allen,

 

Ik overweeg om de route te gaan fietsen in oktober. Heeft iemand de tocht gedaan in dit jaargetijde? Zijn er hoge passen waar ik sneeuw kan verwachten? En ik twijfel nog over welke fiets ik meeneem: hoe is het wegdek? Is een touringfiets of een racefiets beter denken jullie?

 

Dank alvast! Vriendelijke groet, Ivo

Hallo Ivo,

Wat laat gereageerd, omdat ik deze vraag niet eerder aantrof.

Ik adviseer je op Klimaatinfo.nl te kijken, maar natuurlijk in Noord Italië is er kans op gesloten passen en Albanië en Montenegro kom je op hoogten tussen de 1300 en 1900 meter.

Met vriendelijke groet,

Gerrit Koelewijn

Europafietsers.

Met heel veel plezier heb ik de tocht Dwars door de Balkan afgelopen weken gefietst. Vanaf Dubrovnik heb ik de route gevolgd tot in Ljubljana en vanaf daar via Salzburg verder doorgefietst naar huis. Een prachtige tocht waarbij je door veel mooie natuur komt en ook ervaart hoe de mensen daar nog leven in het binnenland. Begin was zeer pittig omdat je meteen steile hellingen voor de kiezen krijgt, maar naarmate je verder komt wen je daar ook aan.

Voor wie nu nog gaat en wat informatie wil, kijk naar mijn reisverslagen op:
https://www.pindat.com/reis/dagboek/willy.op.de.fiets/23389/2019-05-05/2019-06-21/dwars-door-de-balkan

Succes iedereen!

Dit voorjaar (24 april - 9 mei 2019) volgden wij deze route vanaf de luchthaven van Dubrovnik tot aan Jablanica (ten zuid-westen van Sarajevo). Van daaruit fietsten we naar Mostar, waar we de zogenoemde Ciro Ruta oppakten: een fietspad naar Dubrovnik, aangelegd op een voormalige spoorbaan. Vanuit Dubrovnik vlogen wij weer terug naar Nederland.
Een filmpje en een verslag van deze prachtige, maar pittige reis, voorzien van tientallen foto’s, routekaartjes, hoogteprofielen en info over de hotels, hostels, B&B’s waar we overnachtten, vind je op: https://lexschruijer.com/fietsen-op-de-balkan/

Voor wie, net als wij, te weinig tijd heeft om de hele route af te leggen, is het alternatief om via Mostar terug te fietsen naar Dubrovnik wellicht een optie. De weg Jablanica - Mostar (48 km) is helaas wel druk. Een paar km voorbij Jablanica kun je kiezen voor een rustiger fietsroute naar Mostar, maar die is langer (55 km) en er zit een klim in naar ca 900 meter. (Hebben wij niet gedaan).

De informatie over de Ciro Ruta, die wij vooraf hadden ingewonnen, o.a. via de website http://www.ciro.herzegovinabike.ba bleek op een aantal punten niet te kloppen. Zie het verslag pagina 43 voor aanvullende informatie over de Ciro Ruta. 

Wij volgen vanaf 24 april de Balkanroute tot aan Jablanica. Vandaar fietsen we via Mostar en de Ciro Ruta terug naar het beginpunt: Dubrovnik.
Voor wie dat leuk vindt: je kunt ons volgen via mijn blog op https://lexschruijer.com/author/lexschruijer/

Hierbij een verslag van onze fietstocht “Dwars door de Balkan”. Kort samenvatting: wat betreft de geplande route kwamen we al snel (na de eerste klim in Albanië) tot de conclusie dat de tocht voor ons toch te zwaar was en we moesten terugvallen op plan-B: Niet door het binnenland fietsen maar terug naar de kust en dan langs de Adriatische kust naar ons einddoel.

Eerstens hadden wij al bij de planning het idee opgevat om het laatste deel, vanaf Ljubljana, niet naar Bolzano te fietsen, maar globaal via de Ring 4 route van Europafietsers naar Venetië. In Venetië konden we dan zelf met het vliegtuig terug naar Nederland en de fietsen konden met Soetens fietsvervoer van Venetië terug naar huis worden gebracht. De heenweg zijn we met Easyjet vanaf Schiphol naar Dubrovnik gevlogen, toen wel met de fietsen mee in het vliegtuig.

Maar de tocht is dus anders gelopen dan gepland. De eerste grote klim van de tocht, nog in Montenegro (18 km 5% gemiddeld) ging nog goed, maar bij de eerste klim in Albanië (6 tot 7% over 10 km) heb ik moeten opgeven. Uiteindelijk zijn we wel in de geplande overnachtingsplaats in Tamarë aangekomen (met dank aan een gezin met bestelauto dat mij heeft meegenomen naar de top van de klim). 

Met het idee dat we de volgende dag een nog zwaardere klim voor de kiezen zouden krijgen (en daarna nog veel klimwerk), hebben we besloten om terug te vallen op plan-B. Dus niet de tocht afmaken zoals aangegeven, maar terug te gaan naar de kust en daarna verder langs de Adriatische kust naar Rijeka te fietsen en dan door Slovenië naar Venetië in Italië te gaan.

Dit is ook goed gegaan. Op deze route lagen ook nog wel regelmatig flinke klimmen maar omdat deze niet te lang waren, waren ze voor ons nog goed te doen.

We hebben daarbij niet dezelfde weg terug naar de kust genomen, maar zijn, vanaf de rotonde bij Hani Hotit (waar we Albanië binnen gekomen waren), doorgefietst naar Shkodër en vandaar weer naar Montenegro naar de plaats Ulcinj, dus om het grote “Shkodër meer” heen. Daarna hebben we de kust gevolgd naar de baai van Kotor en daarna verder door naar Rijeka en Venetië.

Het belangrijkste nadeel van deze route langs de kust is dat we grotendeels op een hele drukke weg hebben moeten fietsen. Dat geldt met name voor het deel van Ulcinj tot en met het kleine stukje Bosnië (plaats Neum). Daarna is er een snelweg in het binnenland waardoor het op de kustweg minder druk is. Maar op het eerste deel reden de auto’s (incl. vrachtauto’s, bussen, campers en auto’s met caravans) vaak tot  op een halve meter langs je heen. We waren het erover eens dat we onze kinderen niet over deze weg op de fiets naar school zouden sturen.

We vinden het jammer dat we de tocht niet hebben kunnen afmaken zoals gepland, maar we kunnen wel zeggen dat we nu toch een bijzonder mooie fietstocht (van 1.333 km) door de Balkan hebben kunnen maken. Als ik niet de overmoed gehad had om de tocht door het binnenland te beginnen, dan hadden we zeker deze mooie tocht langs de kust (met mooie plaatsen als Ulcinj en Makaskar) niet gedaan.

Beste Tom,
rond welke periode ben je daar gan fietsen en hoe was het klimaat?? Sneeuw? 
mvg
Dries

We vonden dit beiden een van de mooiste routes die we ooit hebben gereden. Echt hulde voor dit cadeau aan de vakantiefietsers. Voor delen door nog relatief onontdekt gebied, toch relatief dichtbij, met fantastische natuur, zeer afwisselend en op zijn tijd nog mooie cultuur ook. Combineer dat met bijzonder gastvrije bevolking, wat meer kun je wensen?

Hoogtepunten: heel Montenegro, stukje Albanie (echt sensationeel mooi), grote delen van de route door Bosnie (zeker het eerste stuk), laatste stuk Slovenie en uiteraard de Dolomieten.

We hebben de route gereden van het beginpunt tot Ljubljana. Daarna zijn we deels alternatieve wegen gaan gebruiken omdat we Noord Italie zelf vrij goed kennen en we ook wat nieuwe wegen wilden rijden. We hebben de hoofdroute gevolgd, uitgezonderd een stuk: We hebben de variant Miljevina naar Konjic gereden omdat we Sarajevo wilden vermijden.

Het is een pittige route, maar dat weet je van tevoren met zoveel hoogtemeters. Over het algemeen prima asfalt of (her en der) gravel. Het enige mindere deel was (enkele onverharde stukken van) de alternatieve route van Miljevina naar Konjic. 

Hartje zomer kan het op sommige plaatsen echt druk zijn (met name de kust en de grotere wegen in Montenegro), en de rijstijl van automobilisten is niet altijd comfortabel voor de fietser. Maar dat is allemaal klein leed als je bedenkt wat je er voor terugkrijgt. Voor wat betreft overnachten: er is nauwelijks reden om een tent mee te nemen. Er zijn meer dan genoeg hotels, weinig campings en gemiddeld genomen zijn hotels en pensions zeer betaalbaar. Maar hoe je ook wilt overnachten: de route is zou wat ons betreft hoog op het lijstje van iedere vakantiefietser mogen staan.

Ik reed de Balkanroute solo in juni/juli 2018 en heb genoten van het gevarieerde en ook bijzonder mooie landschap in landen die nog niet toeristisch overrompeld zijn. Jammer dat ik mijn tentje, luchtbed en slaapzak, drieenhalve kilo, had meegenomen want er waren voldoende overnachtingsmogelijkheden op de route tegen zeer betaalbare prijzen. Campings zijn moeilijker te vinden dan hotels of kamers, vandaar dat ik maar drie keer van mijn tentje gebruik maakte om wild te bivakkeren. Nu het economisch klimaat in de lift zit is de intensiteit van het verkeer op de doorgaande wegen drukker en vaak hinderlijk. De manier van rijden door de jeugd, zoals ook door de politie werd aangegeven, is in Bosnie-Herzegovina agressiever. Een aanrader voor de fietser is een "anti hondenfluitje" mee te nemen of beter een dubbelloops jachtgeweer voor de vele agressieve erfbewakers waar men mee geconfronteerd wordt en die veelal niet alleen maar met twee, drie of vier de fietser op een onaangename wijze bejegenen. Stenen gooien maakte meestal weinig of geen indruk, afstappen en hard schreeuwen had nog het meeste effect. Al bij al slaat de wijzer op de "schaal van genieten" hoog in het positieve gedeelte. Weet dat in traject 5: Samobor-Tolmin in de "variant andere pont over de Sava" het pontje niet meer aanwezig is en volg daarom vanaf Samobor de hoofdroute. Voor degene die eenzaamheid verafschuwt, is het aan te raden de tocht met een ander te fietsen daar men weinig andere fietsers op deze route tegenkomt en de conversatie met loco's vaak beperkt blijft tot een weinig Engels en handen- en voeten gebaren. In hotels en restaurantjes is dit manco weg te cijferen. Complimenten en dank aan de uitzetter(s) van deze route.

Ik heb in Juni deze gehele route gereden. Ik heb een aantal varianten gereden en gemaakt. De route is een enorme aanrader want het gebied is zo verschrikkelijk mooi! Zowel de kusten als de berggebieden, de laagvlaktes en de hoogvlaktes. Je maakt kennis met een groot aantal Balkanlanden om eventueel later sommige gebieden nog eens wat uitgebreider te befietsen. De recente geschiedenis (uiteenvallen van Joegoslavie) en de daaruitvoortvloeiende spanning tussen bevolkingsgroepen die nu nog steeds goed merkbaar is, maken dit tot en enorm interessant gebied. Ik vond (als Nederlander zeker) dat een bezoek aan Srebrenica niet mocht ontbreken. De welvaartsverschillen op deze route tussen enerzijds Albanie en Servie, en anderzijds Slovenie en Italie zijn indrukwekkend.

Kortom, ik wil iedereen oproepen dit gebied te vereren met een bezoek.  De route is zeer de moeite waard, en de Balkanlanden verdienen deze aandacht. Zorg voor een stevige fiets met een goed klimverzet, en wees voorbereid op temperaturen ver boven de 30 graden, en op zware regendagen met onweer. Dan fiets je deze 2.000 km, en 25.000 hoogtemeters fluitend!

Mei 2018 hebben een vriend en ik de Balkanroute gereden van Dubrovnik naar Sarajevo (650 kilometer). Het was een fantastische route met veel natuurschoon en aardige mensen. De eerste dag vooral baai en een gevoel van 'mooier kan het niet worden'. De 2e dag de bergen in, prachtige beklimming. Monetenegro ontdekken. Daarna hoogtepunten met een homestay in Albanie (zie facebook, Zef Pllumaj), de Sedlo pas, Foca, eindpunt Sarajevo. Overal goede en betaalbare overnachtingsmogelijkheden, rustige wegen (90% racefietsgeschikt, 10% onverhard) en aardige mensen. De gevolgen van de Balkanoorlog zijn soms zichtbaar en soms onzichtbaar. De musea hierover in Dubrovnik en Sarajevo zijn een must see. De route is top. Smaakt naar meer.

die vriend ben ik! Ik heb Dubrovnik - Sarajevo op mijn racefiets gereden, maar dan wel met extra robuuste wielen en banden (om precies te zijn DT240s, H-plus-son Archetype en Continental GP4000 28mm).
Over het algemeen zijn de wegen zeer goed, maar hier en daar zit er toch wel een slecht stuk asfalt of onverhard gedeelte. Ik zou er dus niet aan beginnen met een setje superlichte klimwielen. 
Voor 2019 doen we een vervolg, vanaf Sarajevo! 

Wij zijn juist terug van de route naar Rome en ik ben al aan het dromen voor een volgende fietsvakantie. De route Dubrovnik naar Sarajevo spreekt mij wel aan.  Hebben jullie een verslag van de vakantie? Nuttige tips? Temperaturen? maw alles is welkom.

Groetjes,
Regine

Onderstaand het verslag van de fietstocht van Roel Brouwer.

Verslag Balkanroute      5 t/m 24 juni  2018

5 juni
Heenreis vliegen van Rotterdam naar Dubrovnik met Transavia. Pas op want op Rotterdam The Hague Airport hebben ze geen scanner voor fiets in doos. Dus je moet de doos voor de beveiliging open maken. Aankomst op Dubrovnik Airport om 9.15 uur. Lege fietsdoos weggegeven aan Canadese fietsers die nog wel wat extra materiaal konden gebruiken. Eerst naar Dubrovnik gefietst. Een deel over de drukke doorgaande weg D8. Om die verder te ontwijken een smallere weg gekozen met éénrichtingsverkeer. Tegen de richting in gefietst met af en toe een tegenligger. Dus pas op! Dubrovnik is mooi maar razend druk en toeristisch. Toch een mooi startpunt van de route. Dat betekent dat je vanaf het vliegveld eerst naar Dubrovnik moet en het traject vliegveld-Dubrovnik gedeeltelijk twee keer fietst. Langs de weg zijn veel mogelijkheden voor overnachten: hotels, B&B en een aantal campings “autokemp” of  “autocamp”. In Kupari een mini-camping met een aantal campers. Een plekje voor een klein tentje is er altijd wel. Aardige gastvrouw. Veel Nederlanders. Konzum supermarkt recht tegenover de camping. Kwartiertje wandelen naar het strand. Aan deze baai liggen een aantal dorpen met strand en veel accommodatie.

6 juni
Vertrek vanaf de camping richting vliegveld. VARIANT: In Zvekovica de 2e weg linksaf om de weg aan de noordzijde langs het vliegveld te volgen. Zeer rustige weg, nogal vlak. Door landbouwgebied en langs een enkele woning en boerderij. In het begin een kleine opbreking met stoplichten, maar geen probleem. Weg blijven volgen tot Ljuta. Daar rechtsaf om in Gruda weer de D8 te gaan volgen. EINDE VARIANT. Gruda heeft een bar voor de koffie, een bakker, een supermarktje. D8 volgen tot grensovergang met Montenegro.

Na ca. 10 km bereik je Igalo met een grote supermarkt en allerlei ander voorzieningen. Vervolgens rijd je door een reeks van dorpen en stadjes langs de baai van Tivat. In plaats van de hele baai van Kotor rondfietsen (drukke weg met veel  verkeer) een andere route gekozen: in Kamenari met de pont overgestoken om via de zuidoever van de baai van Kotor richting Kotor te fietsen. Een heel rustige weg met een aantal dorpjes, mooie uitzichtpunten, barretjes aan het water, haventjes.

Vanaf Kotor klimmen richting Trojica met in Skaljari nog diverse horeca/onderdak. Vervolgens de Kotor Serpentine met 25 haarspeldbochten klimmen over de P1. Vlak bij het hoogste punt het restaurantje Nevjesta Jadrana. Om te overnachten moet je nog iets over het hoogste punt langs een attractie zip-line en weer afdalen. Eerst kom je Etno Selo Sveti Georgije tegen. Een 4 sterren complex van hotel met losse huisjes/appartementen. Vanaf hier is de weg tot Cetinje enorm breed en vers geasfalteerd. Enkele km verder in het dorp Njeguši is Etno Selo Kadmi. Een restaurant met daarachter houten huisjes voor zes personen ( € 16 voor 1 persoon incl. ontbijt).

7 juni
Vanaf Njeguši is het klimmen tot de pas waar een verlaten huis staat.  Al eerder, bij het restaurant Kod Pera Na Bukovicu eindigt het nieuwe asfalt bij de ingang van een tunnel in aanbouw. Vanaf hier is het weggetje weer smal. Na een stuk over de pas te zijn afgedaald passeer je de bouwput van de andere zijde van de tunnel. Vanaf hier is de weg weer gigantisch breed en nieuw. De asfalteringswerkzaamheden waren nog in volle gang waardoor de fietsbanden plakkerig van de natte teer raakten en er een dikke laag grind aan vastkoekte.

Cetinje is een aardige stad met diverse horeca en accommodatie.

In het kleine dorp Rijeka Srnojevića, 15 km verder, begint de recreatie op en aan de rivier. Je kunt er kano’s huren om op de gelijknamige rivier te varen of een rondvaart maken naar het begin van het Shkodërmeer. Hier ook diverse gezellige restaurants en accommodatie.

Tenslotte daal je weer af naar zeeniveau in het dorp Virpazar met allerlei mogelijkheden voor rondvaarten, een bezoekerscentrum over het Nationaal Park Shkodërmeer, horeca, en een supermarkt. Vervolgens ca 15 km doorbijten op een drukke snelle kustweg met een lange brug over het meer. Het laatste stuk van deze dag gaat ca 15 km zigzaggend door de vlakke delta van de rivier Morača langs veel boerderijen en akkers naar Tuzi. In dit gebied vind je een aantal moskeeën en ook in Tuzi staan zowel kerken als moskeeën.  In Tuzi kost hotel Liria € 25 voor 1 persoon, zonder ontbijt. Fiets in de kelder. Eten en ontbijten kan recht tegenover bij Cafetaria Martini en op vele andere plekken. Er is ook een Voli supermarkt.

8 juni
Bij het verlaten van Tuzi kan je een iets kleinere weg kiezen, iets oostelijker, richting het meer. Daar rijdt vrijwel geen verkeer, maar er zit wel wat hoogteverschil in. Achteraf niet nodig gebleken want op de M18, de hoofdweg naar de grensovergang met Albanië was het ook erg rustig. Net over de grens koffie en geld wisselen bij een moderne benzinepomp. Bij de eerste rotonde linksaf richting Vermosh. Opvallend nette, brede asfaltweg met kunstzinnig geplaveide trottoirs. Blijkt later dat deze hele weg een project is, medegefinancierd door de EU. Vandaar. Vanaf hier klimt het eerst rustig en later wat stijler richting de Rrapsh Serpentine. In het dorpje Rrapsh, vóór het hoogste punt kan je langs de weg wat drinken in een winkeltje, gesitueerd in een oude container. Vervolgens een spectaculaire afdaling tegen een achtergrond van grillig berglandschap. Stijl en met veel haarspeldbochten. Te stijl om er echt van te kunnen genieten: je moet veel remmen en het kost je je drinkwater om je velgen en remmen te koelen. Gelukkig is er als je weer een stuk lager bent een bronnetje met lekker fris water uit de bergwand. Vervolgens gaat het vlak of licht klimmend naar het dorp Tamarë waar wat horeca en een supermarktje is. Dan nog een klein stukje door naar Selca-Cem, een paradijselijk plekje in het ruwe gebergte. Er is een restaurantje met overdekte picknicktafels voorzien van stopcontact. Je kunt er binnen een bed krijgen of je tentje opzetten. Er is ook een winkeltje voor levensmiddelen. Helaas viel de stroom uit vanwege het zware onweer van die nacht.

9 juni
Vanaf de kampeerplek 900 meter klimmen tot Bordolec. Onderweg kom je nog een leuk restaurantje tegen. In Bordolec vind je een restaurant maar er is ook een arme Albanese familie die een zeecontainer exploiteert als café. Vervolgens een ontspannen afdaling. Het laatste stukje van deze weg voorbij de splitsing naar Vermosh, is onverhard. Bij regen zijn de plassen tientallen meters lang en zomaar 10cm diep. Vlakbij de wat eenvoudige brug over de Vermosh wordt een enorm gebouw neergezet. Vermoedelijk een hotel. Na de grenspost verder afdalen. In Gusinje zijn horeca en logies voorhanden en kan je inkopen doen. De rest van de etappe naar Andrijevica loopt behoorlijk vlak door het rivierdal. In Andrijevica kan je kiezen voor het hotel à € 30 pp per nacht. Een kamer (sobe) in een pension boven Bar Rade kost € 10 zonder ontbijt. Fiets in de garage. De baas maakt zelfs een traditionele maaltijd voor je klaar.

10 juni
Een heerlijk rustige weg, klimmend naar de Trešnjevica-pas. Daar staat een restaurantje waar je wat kunt gebruiken op het terras. Een welkome beloning voor het klimwerk. In Kolasin is een fietspad langs de rivier aangelegd, maar het leidt nergens toe. Dus gewoon de route volgen. Bij de indrukwekkende betonnen boogbrug bij Budečevica over de rivier de Tara is een hele verzameling van buitensportbedrijfjes (vooral zip-line en raften), kioskjes, hotel, camping, pension en restaurants. Een blokhut kost € 12.  Als in de avond de bussen met toeristen vertrokken zijn, wordt het heerlijk rustig.

11 juni
VARIANT (Budečevica-Srebrenica-Sarajewo)
Vanaf hier een andere route. De brug over. Doel is om Srebrenica te bezoeken en vanaf daar in Sarajevo weer op de route aan te sluiten. Het is vanaf de brug ongeveer 500 m klimmen over de R4 om op een soort hoogvlakte te komen en zo via een aantal dorpen rustig afdalend in Pljevlja te arriveren. Je fietst de stad in langs een energiecentrale en enorme houtverwerkende industrie. In de stad zijn opvallend veel moskeeën, en ook een aantal kerken. De stad heeft een modern centrum met grote winkels, parken, een hogeschool en diverse hotels. Daarna verder over de R3 klimmend richting de grensovergang Granica op 1280 m hoogte. Je verlaat hier Montenegro om vervolgens een lange tijd ontspannen af te dalen in Servië. Je passeert een aantal dorpen en het is opvallend dat het welvaartspeil hier niet erg hoog is. De weg 192 volgen vanaf de grens (Google zegt 182) voor ca 25 km. Omdat de grens naar Bosnië over deze weg waarschijnlijk gesloten is, een andere weg gekozen: in het dorp Sastavci meteen over de brug rechtsaf om weg 194 te volgen richting Priboj. Dit is een smal weggetje met dus heel weinig verkeer. Het nadeel is dat deze weg regelmatig te stijl is om met standaard Rohloff-verzet te fietsen. Dat betekent flinke stukken lopen/duwen. Uiteindelijk over het pasje heen begint de afdaling die eindigt op de brug over de Lim (inderdaad dezelfde rivier als in Andrijevica, Montenegro). Over de brug niet linksaf slaan om via de 191 in Priboj te komen, maar rechtsaf. Je passeert dan eerst het complex van de FAP fabriek, Fabrika Automobila Priboj. Daar worden vrachtauto’s in licentie geassembleerd en bestelauto’s gemaakt. Een grote werkgever in de regio. Na de fabriek komt weer een brug over de Lim. Vervolgens kan je het centrum van Novi (nieuw) Priboj inrijden. Daar vind je Hotel Lim, een wat sleets hotel dat ooit in het socialistische tijdperk de trots van de stad zal zijn geweest. In de grote zaal beneden wordt nu bingo gehouden en het staat daar blauw van de sigarettenrook. Aan de hoofdstraat, Nemanjina, zijn heel veel restaurantjes en bars. ’s Avonds wordt de hoofdstraat gebruikt door de bevolking die de warme avond benut om gezellig te flaneren, een ijsje te eten en de kinderen op de rolschaatsen gade te slaan. Tegelijkertijd zijn op een deel van deze straat de asfalteringswerkzaamheden in volle gang. Vanaf een terras met een koffie voor je op tafel, een heerlijk schouwspel. Opvallend is dat de mensen hier weinig tot niet anders dan Servisch spreken. Ook met de dames achter de balie van het hotel kan je echt alleen maar met handen en voeten praten. Toch mag de fiets in de ontvangsthal met een slot aan een bank vast.

12 juni
Na het ontbijt, eenzaam in een grote eetzaal, bediend door een man met sigaret in de mondhoek, een paar boodschappen doen in een supermarkt. Dan langs de rivier net voorbij Priboj naar de grensovergang met Bosnië. Daarna weg R449 richting Višegrad. Je bevindt je hier in de Republika Srpska, het Servische deel van Bosnië. Langs de weg vind je afwisselend moskeeën, enorme Servisch orthodoxe kerken, oorlogsmonumenten voor Servische gevallenen, en monumenten voor heel veel moslimdoden, in de Bosnische oorlog. Overal is er veel vlagvertoon, het Sevische rood-blauw-wit en het Bosnische geel-blauw. Bij restaurant Carev most tijd voor koffie bij een ondernemende, goed Engels sprekende Serviër die zich opwindt over het naar binnen gerichte Servië, waar men aan baantjes komt door vriendjespolitiek, en waar verder niemand zijn best doet om verder te komen. Vlak boven zijn restaurant op de bergrug staat een ruïne met wachttorens uit het Ottomaanse rijk. Daarna over de M5 de rivier de Rzav volgend. Een wat drukkere weg, weinig hoogteverschil en een aantal tunnels (met verlichting). Vijf km na het restaurant  ben je bij de grens en fiets je in Servië door Tara National Park. Het hoogste deel van de pas kan je vermijden door de tunnel te gebruiken. Vanuit Kremna steek je het rivierdal over via weg 170. Vanaf hier nog 9 km klimmen naar 1080 m. Daarna lekker 20 km afdalen naar Bajina Bašta. Hotel Turist is een behoorlijk modern hotel met airco. De fiets staat op het terras aan de ijsmachine vastgeketend.

13 juni
Na het ontbijt eerst richting de IDEA supermarkt voor, zoals gebruikelijk, wat brood, verse paprika’s en water. Meestal voldoet het kraanwater, maar soms smaakt dat niet zo lekker. Tijdens de warme dagen was mijn 3,5 liter water in de loop van de middag bijna op. Vlak buiten het centrum steek je de grens over die gevormd wordt door de rivier de Drina. Na de Bosnische grenscontrole aan de overkant sla je linksaf en volg je de R452, en vanaf de driesprong de R453. Onderweg kom je een aantal monumentjes tegen met namen er op. Slachtoffers van de Bosnische oorlog. Om 11. 45 uur via een stijl zigzagweggetje afdalend kom je in het smalle dal van Srebrenica. Aankomst in het Hotel Alic dat in het centrum staat. Recht tegenover is een terras dat gelukkig overdekt is zodat de regen de pret niet kan drukken. Het is opvallend hoeveel huizen hier beschadigd en verlaten zijn. De oorlog is nog goed te zien na 23 jaar vrede. ’s Middags een fietstochtje op en neer naar Potočari, naar het herdenkingsmonument voor de genocide in Srebrenica en de rest van Bosnië tijdens de oorlog van 1992 tot 1995. Er bevinden zich 8372 wit marmeren grafstenen, elk met een naam er op. Daar recht tegenover is de verlaten fabriek die door Dutchbat gebruikt werd als compound tijdens de unprofor-missie.

14 juni
Vanaf hier op weg naar Sarajevo. Je fietst Srebrenica uit naar het noorden om via Potočari in Bratunac te komen. Daar sla je linksaf en volg je de R454 richting Kravica. Voorbij het dorp neem je de M19 linksaf om het mijnbouwstadje Milici te bereiken. Daarna is het nog 13 km doorklimmen naar bijna 1200 m. Kennelijk is hier in het verleden skitoerisme geweest. Vlak voor het hoogste punt kom je een klein restaurantje tegen. De bazin en haar man zitten binnen op klanten te wachten. Ze komt aangerend met een doek zodat de natte regenbroek niet haar mooie stoelen zal bederven. Soep met brood wordt aangeraden. Slechts enkele kilometers verder blijkt een groot modern wegrestaurant, Restoran Pogled  te zijn waar heel wat auto’s voor de deur staan. Via het dorp Han Pijesak bereik je Sokolac. Goed om hier te overnachten, want hierna klimt de route weer naar bijna 1300 meter.

15 juni
Na 14 km klimmen zit je op het hoogste punt en ook hier kan je in de winter skiën. Vanaf hier is het ruim 25 km afdalen naar Sarajevo. Het oude centrum, de Baščaršija biedt genoeg gelegenheid om wat te eten en te drinken, en bijvoorbeeld een moskee te bezoeken. Verder biedt de stad tal van musea. Bijvoorbeeld het War Childhood Museum.

EINDE VARIANT (Budečevica-Srebrenica-Sarajewo)

Na deze stop in de hoofdstad van Bosnië vertrek je in westelijke richting via de M18/17. Deze hoofdweg, die overgaat in snelweg is voor een lang stuk voorzien van prima fietspaden. Daar waar het fietspad ontbreekt, is het normaal om op het trottoir te fietsen. Staand voor de Amerikaanse ambassade is een prima plek om de Avaz Twist Tower te fotograferen. Een stevige preek van een zwaarbewapende politieman, controle van de foto’s en het overschrijven van paspoort is het gevolg. Ongeveer 10 km vanaf het oude centrum kan je de weg niet meer volgen maar na een tip van een lokale fietser lukt het om via een parkeerterrein van een bedrijf, een in het struikgewas verborgen fietspaadje en een tunneltje, weer een normale weg te bereiken ter hoogte van Sarajevo Airport. Met een brug steek je de rivier Željeznica over. Vervolgens kom je op een goede route naar  Mostarsko Raskršé en Binježevo. Op één punt kan dat nog beter. Je moet de weg Kamenolom volgen zodat je niet over het spoorviaduct gaat en het spoor pas bij een onverhard paadje kruist (zie correctie track 15/6 sarajevo). Daarna weer gewoon de route volgen waarbij zoveel mogelijk gezocht is naar manieren om niet de hoofdweg hoeven te volgen. Zie daarvoor track 15/6. Konjic is een aardig stadje met een aantal hotels. ’s Avonds waren er heel veel vrolijke mensen op straat vanwege het suikerfeest. Tot diep in de nacht trokken jongeren feestend door de straten.

16 juni
De dag begint met de route langs het Jablanica-meer. Lekker vlak totdat na ongeveer 20 km Jablanica wordt bereikt. Het stadje biedt verschillende voorzieningen en is een goed punt om te rusten en koffie te drinken. De rest van de dag wordt er veel geklommen. Via Prozor komt men op een mooi deel van de route langs het Ramskomeer. Dit is een stuwmeer waarvan het lijkt of het zojuist pas volgelopen is en men net op tijd de kraan heeft dichtgedraaid om te voorkomen dat de laatste stukjes ingericht landschap onder water zouden verdwijnen. Vanaf het meer moet er zo’n 600 m geklommen worden naar de Zahumsko-pas. Vandaar daal je een klein stukje af tot op  een zeer uitgestrekte hoogvlakte. Via een onverharde weg die langs grote boerenbedrijven en kapotgeschoten dorpjes voert, bereik je een bebost gedeelte waar naar het schijnt de lynx nog heer en meester is. Kupres is een etnisch-kroatisch stadje. Een mooie eindbestemming van deze dag. Het was een feest om daar in een bar een wedstrijd van het Kroatisch elftal op het WK in Rusland te kijken.

17 juni
De route blijft nog ongeveer 20 km op en neer gaan op deze hoogte totdat via Sipovo zo’n 800 m wordt afgedaald om daar langs de Plivsko verder te fietsen. Bij het bereiken van de M5 direct linksaf richting Mrkonjić Grad en Ključ (in plaats van rechtsaf richting Jajce).

18 juni
Vanaf Kljuc via Sanski Most en Prijedor naar Kozarska Dubica. Allemaal wat grotere steden met onder andere veel winkels, grote scholen, moskeeën en bedrijven. Je steekt de Una over en passeert daarmee de grens met Kroatië. Na 12 km passeer je de brug over de Sava en volg je de rivier richting Sisak. De slingerende route volgt min of meer de rivier. Het gebied met zijn karakteristieke houten huisjes is tot nationaal park verklaard. Er zijn een aantal kampeerplekken en B&B’s langs de route te vinden. Camping/pension Tišina in de buurt van Lonja is een aanrader.

19 juni
In de ochtend op het dijkweggetje langs de rivier is het nog heerlijk rustig. In Sisak merk je de nabijheid van Zagreb. Veel verkeer, grote wegen, enorme supermarkten langs de uitvalswegen. In Samobor is een hotelletje aan een mooi dorpsplein.

20 juni
Samobor verlaten op zoek naar het westelijke pontje. Deze is er niet meer. Vervolgens naar de meer oostelijke pont. De veerman van deze gierpont zegt dat de andere pont reeds een jaar of twee uit de vaart genomen is. In Zaprešić kan je je laatste Kuna uitgeven aan bijvoorbeeld koffie. Daarna is het nog enkele km naar de grens met Slovenië. De rest van de dag volg je de rivier de Sava tot in Ljubljana. De camping is prima. Na alle eenvoud en armoede van de afgelopen weken blijkt Slovenië een stuk welvarender. Het doet sterk aan Oostenrijk denken.

21 juni
Ljubljana ligt in een dal van ongeveer 60 bij 20 km. Dat verklaart het grote aantal fietsen in de stad en zijn omgeving. In de ochtend rijd je met een stroom fietsende studenten en forensen de stad in. Het is opvallend dat de fiets hier zo aanwezig is. Ze zijn met velen en gaan heel soepel met de verkeersregels om. Het lijkt Nederland wel. Na even van deze hoofdstad genoten te hebben, volgt de VARIANT naar Škofja Loka. Na het pasje van 787 m is het een kwestie van afdalen naar Straža en dan rechtsaf de 102 volgen naar de jeugdherberg in Tolmin.

22 juni
Van Tolmin naar Kobarid klimt het rustig door naar de grens met Italië. Na de onbewaakte grensovergang nog één km en dan rechtsaf een heel stil, smal weggetje omhoog door het regionale natuurpark Prealpi Giulie. Na de koffie in een restaurantje bij de Carnizza-pas volgt de heel stijle afdaling door een donker bos. De velgen worden kokend heet van het langdurig remmen. Gelukkig is er na enkele kilometers weer een bronnetje uit de bergwand om de wielen en remmen te koelen, en de bidons weer bij te vullen. Daarna volgt een brede weg de Resia tot in Resiutta in het dal van de rivier de Fella. Daar kan je op een oude spoorbaan fietsen met de gebruikelijke tunnels in het traject. Helaas duurt de pret niet lang. Vervolgens moet je tot Tolmezzo op de witte kantstreep van een soort snelweg fietsen. Niet leuk maar het schiet wel op. In Tolmezzo steek je de rivier de But over en fiets je over de SS 52 naar Ampezzo. Een kamer in Pizzeria Al Greco biedt een fijne overnachtingsplek.

23 juni
In Calalzo di Cadore begint een 37 km lang fietspad op een oude spoorbaan tot in Cortina d’Ampezzo. Even voorbij Cortina kan je alvast een stukje van de klim richting de Passo Falzarego doen en overnachten in een hotel richting de pas.

24 juni
Na de Passo Falzarego en de Passo Valparola daal je een flink eind af naar La Villa. Van daar weer 700 m klimmen naar de Passo Gardena. Van hier volgt de grote beloning: bijna 60 km naar Bolzano afdalen, waarvan de laatste 20 km fietspad. Hier wurmt een rivier, een autostrada, een provinciale weg, en een fietspad zich door het smalle dal richting het eindpunt van deze route. En vanaf Bolzano kan je met de Flixbus weer naar huis.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Overwegingen
Ik heb me onderweg regelmatig afgevraagd voor wie deze route interessant is. Het is een lange en zware tocht. Ik raad iedereen aan om hem niet ergens eerder af te breken maar door te fietsen tot Bolzano. Ik vind dat je pas in Bolzano een echt eindpunt bereikt. Hoewel je zeker niet de gehele Balkan bezoekt, is het wel goed om ook het Italiaanse deel ban de Balkan op te nemen in deze route. Italië als rijk deel van de reeks Balkanlanden. Het voelt ook als een soort weer thuiskomen als je Bolzano bereikt. Maar dan toch blijf ik me afvragen welke fietser in de gelegenheid is om (minstens) 3 weken vrij te nemen in het voor- of naseizoen om deze 2000 km en 25.000 hoogtemeters te fietsen.

Een andere gedachte is dat ik zelf altijd liever van huis wegfiets en dan op het verre eindpunt van mijn fietsreis aangekomen weer per auto/bus/trein naar huis terugkeer. Er vindt dan een soort natuurlijke opbouw plaats van je vertrouwde naar steeds vreemdere omgeving. Bij deze Balkanroute is dat andersom. Met als gevolg dat als je eenmaal Kupres voorbij bent, je het allemaal een beetje gewoontjes begint te vinden. Het draagt er natuurlijk ook aan bij dat je zoals gebruikelijk aan het begin alle indrukken nog als een spons gretig opzuigt maar later een beetje verzadigd raakt.

Ik heb zelf dus een stukje Servië en wat meer Bosnië aan deze route toegevoegd. Maar ook Kosovo zou goed in deze reeks passen. Van andere fietsers hoorde ik dat het daar heel plezierig fietsen is.

Tenslotte is er nog van alles in een routeboekje te vermelden zoals dat een aantal van deze landen zich voor telecomaanbieders niet in zone 1 bevinden en dus mobiele telefonie en internet heel duur is. Gelukkig maken restaurants en bars en logies in deze landen uitbundig reclame met hun wifi voor klanten.

Je kunt ook een opmerking maken over de honderden wegmonumentjes die je op deze route tegenkomt. Al die jongens en mannen die met hun snelle auto de dood op hun weg vonden.

Of over al die verkeersborden op de Balkan die te leiden hebben onder de liefhebberij van sommige mensen om zo’n bord met kogels te doorzeven.

Of lantaarnpalen die gebruikt worden om overlijdensberichten op te plakken.

Of dat in Bosnië je nationaliteit of etniciteit nog enorm belangrijk is. Tijdens de route fiets je een aantal keer de republiek Srpska in en uit. Dat zul je weten: grote borden en veel vlaggen laten er geen twijfel over bestaan. Zo zie je meer Servische vlaggen dan Bosnische in Bosnië.

Of Kupres, het Kroatische dorp in Bosnië, dat volledig rood-wit geblokt was versierd in verband met het wereldkampioenschap voetbal.

Of praktische tips. Zoals dat je één van de zakjes achter op je fietsshirt moet vullen met fijn weggrind. Kan heel nuttig zijn voor als er weer zo’n waakhond, of zwerfhond als een dolle achter je aan komt rennen en woedend naar je voeten hapt.

Ook handig om te weten. Bij de grensovergang word je als fietser geacht niet aan te sluiten in de rij met auto’s maar direct naar het loketje door te rijden. Op de vraag van de grenspolitie: Waar ga je naar toe? kan je de hele rij landen van deze route opnoemen. Daarmee ben je een transitreiziger en na het scannen van paspoort en een stempel mag je verder. Bij alle volgende grensovergangen steeds dezelfde behandeling gekregen. Nooit meer andere vragen gehad en ook geen verdere controle van fiets of bagage. De grensovergang Slovenië-Italië was onbemand.

Ik heb genoten van deze route en wens jullie veel succes met het samenstellen van een routeboekje!

Roel Brouwer
Juli 2018